اسباب ديگرِ ضمان ، غير از غصب 1 و 2 مباشرت اتلاف ، تسبيب اتلاف ضمان به مباشرتِ اتلاف در نفس يا مال اگر چه منفعت باشد ، در موضوع و حكم ، اشكالى ندارد . و اما به تسبيب به ايجاد سبب اتلاف با امكان تخلف سبب از مسبّب ( مثل حفر بئر ، يا نصب مانعى از استطراق در طريق ، كه متعقب به اهلاك نفسى يا مالى بشود ) پس ضمان به آن فى الجمله خالى از اشكال [ است ] . اجتماع سبب و مباشر و در صورت اجتماع سبب و مباشرت مثل آن كه اتلاف به توسط دفع ثالثى در بئر مذكور واقع شود پس با اقوى بودن مباشر مثل مثال مذكور ، ضمان مباشر و تقديم آن ( در ضمان ) بر سبب فى الجمله مسلَّم است . لكن اين كليّت خالى از اشكال در بعض مصاديق آن نيست : مثل اين كه مباشر و موجد سبب با اين قصد عمل نمايند ؛ و اقرب در اين صورت ايضاً ضمان مباشر است . و مثل اين كه مباشر ، عالم به عمل موجد سبب نباشد به واسطهء ظلمت يا غير آن ، و عمل مباشر جامع بين متلف و غير بود اگر نبود عمل موجد سبب ؛ و در اين صورت ضمان هر دو به اشتراك محتمل است بلكه خالى از وجه نيست . اما ضمان هر دو به نحو تخيير در رجوع ، بىوجه است . و مثل اين كه در آنِ سقوط در چاه ، كسى دفع نمود ، كه اجتماع ، صورى است و ضمان بر سبب است بنا بر اظهر . و بعض صور تبانى بين حافر و دافع از اين قبيل است ، و بعض صور تبانى كه به دفع احتياج هست مورد ضمان هر دو به اشتراك است .